Toetstool: is jouw toets AI-robuust?

Generatieve AI levert werk dat goed oogt en prettig leest. Een student die slim met AI werkt, kan daarmee slagen zonder de kennis of vaardigheden te beheersen. Voor elke toets luidt de vraag dus: kan AI een uitwerking maken die op studentenwerk lijkt en waarmee de student slaagt? De tool helpt je die vraag te beantwoorden en geeft concrete, onderwijskundig onderbouwde adviezen om je toets robuuster te maken.

Ik wil de toetstool gebruiken Gratis, je ontvangt de link per e-mail.

Wat de tool doet

De checklist laat zien waar een toets kwetsbaar is voor oneigenlijk AI-gebruik. Het uitgangspunt: met de toets borg je dat studenten de leerdoelen zelf beheersen. Naast de checklist vind je een beslisboom, voorbeelden van AI-bewuste toetsvormen per vakgebied en een handreiking voor examencommissies.

Hoe het werkt

1. Je beantwoordt eerst twee vragen. Is het een groepsopdracht of een individuele toets? En wordt de toets onder surveillance op school afgenomen? De antwoorden bepalen hoe zwaar het risico op oneigenlijk AI-gebruik meeweegt en welke adviezen bovenaan staan. Bij groepswerk krijg je extra adviezen om samenwerking onmisbaar te maken voor de opdracht. Bij een toets zonder surveillance krijgen verantwoording door de student en zichtbaar iteratief ontwerp voorrang.
2. Optioneel beschrijf je kort de toets: het vak, de toetsvorm en de gewenste leerdoelen. Dat scherpt de checklist aan op jouw toets. Vul hier geen gegevens van studenten in.
3. Je loopt de checklist langs. De criteria vallen onder zes dimensies, en je vinkt aan wat nu al van toepassing is op jouw toets.
4. Je krijgt direct een score en, belangrijker, een concreet verbeteradvies bij elk punt dat nog niet is afgevinkt.

Dit alles gebeurt zonder AI.

De zes dimensies

Van reproductie naar hogere-orde denken. Vraagt de toets om analyseren, beoordelen en kiezen, in plaats van reproduceren wat AI binnen seconden levert?

Een taalmodel is op zijn sterkst waar het bestaande kennis reproduceert en samenvat. Vraagt de toets om afwegen, kiezen tussen alternatieven en die keuze verdedigen in een specifieke situatie, dan levert het model wel een plausibel antwoord, maar geen oordeel dat de student kan onderbouwen. Het bewijs verschuift van het product naar de redenering erachter.

Procesgericht in plaats van productgericht. Laat de toets zien hoe het werk tot stand kwam, via tussenproducten, versies en onderbouwde keuzes?

AI produceert een eindproduct in één keer, zonder traject. Vraag je tussenproducten, versies en een onderbouwing van wat er tussen twee versies veranderde, dan moet er een geschiedenis zijn die zich laat navertellen. Dat traject namaken kost meer moeite dan de opdracht zelf maken, en daarmee vervalt de winst van uitbesteden.

Aantoonbaar eigen werk. Kun je nagaan dat de student het werk zelf heeft gedaan?

De andere vijf dimensies maken uitbesteden onaantrekkelijk of moeilijk. Deze levert het bewijs zelf. Een mondeling moment, een doorvraag of een verantwoording verplaatst de bewijslast naar iets wat alleen daar, op dat moment en door die student geleverd kan worden. Zonder ten minste één zo’n moment blijft je oordeel een aanname.

Eigenaarschap en agency. Voelt de student zich eigenaar van het probleem en van het eigen leerproces, en heeft de student invloed op de aard van de opdracht en de weg ernaartoe?

Een eigen casus, een eigen leervraag of een eigen maatstaf maakt de opdracht uniek: het model kent die context niet en kan er niet op voortbouwen. Daar komt iets bij dat zich lastiger laat meten maar zwaarder weegt: een student die eigenaar is van het probleem, heeft minder reden om het werk uit te besteden.

Alignment. Sluiten toetsing, onderwijs en gewenste leerdoelen op elkaar aan?

AI-robuustheid begint bij de vraag of de toets meet wat je bedoelt. Staat er dat de student een adviesrapport schrijft, terwijl je het oordeel erachter wilt beoordelen, dan is een door AI geschreven rapport formeel voldoende bewijs. Dat is geen AI-probleem maar een ontwerpprobleem, en het is met geen enkele maatregel in de andere dimensies te repareren.

Heldere AI-afspraken. Weten studenten precies wanneer en hoe ze AI mogen of moeten gebruiken, en hoe ze dat verantwoorden?

Is niet vastgelegd wat mag, dan kan een student elk gebruik verdedigen en kun jij er niets van zeggen. Een heldere afspraak per onderdeel maakt verantwoording mogelijk en haalt de willekeur eruit. Het beschermt bovendien de studenten die zich wél inhouden: zonder afspraak worden juist zij benadeeld.

Wat voor advies je krijgt

Het advies is praktisch en laat zien welke aanpassingen je toets robuuster maken. Per criterium ontvang je een suggestie. Denk aan toetsen op competentie in plaats van kennisreproductie, een procesgerichte opdracht waarin studenten alle stappen doorlopen en onderbouwen, en tips om dit te verankeren in de cesuur en het toetsontwerp. De tool prioriteert de dimensies waar je toets het kwetsbaarst is.

Bij een toets zonder surveillance staan twee maatregelen bovenaan. De eerste is een verantwoordingscomponent, waarin de student uitlegt welke keuzes gemaakt zijn, waar AI een rol speelde en waarom de uitvoer wel of niet is overgenomen. De tweede is zichtbaar iteratief ontwerp: je ziet meerdere versies over tijd en kunt om onderbouwing van de stappen vragen.

Bij groepswerk krijg je daarnaast concrete tips om samenwerking en samenzijn onmisbaar te maken voor het maken van de opdracht.

Waarop het advies is gebaseerd

De criteria en adviezen komen uit actuele handreikingen en richtlijnen rond AI en toetsing, waaronder die van Npuls, en uit onderwijskundige uitgangspunten als constructive alignment en programmatisch toetsen. De tool vertaalt die kaders naar concrete keuzes voor één toets, zodat je er als docent direct mee aan de slag kunt.

Meer dan één toets?

De tool beoordeelt één toets tegelijk. Wil je een hele module, leerlijn of opleiding laten doorlichten? Dat kan met een curriculumadvies, met een oordeel en prioriteiten voor je team.

Gebruik de tool

Laat hieronder je e-mailadres achter. Je ontvangt een bericht van Barbara en krijgt toegang tot de tool. Je e-mailadres wordt alleen daarvoor gebruikt. Via “Uitschrijven en gegevens wissen” onderaan de pagina verwijder je het.